De film die Stalin liet neerdalen als een engel

Bron: Amazon

Er zijn films die je moet zien ondanks alles wat eraan mankeert. The Fall of Berlin ui 1950 is zo´n film. Tweeenhalf uur Sovjet-epos, in kleur, met massascenes die duizenden figuranten, tanks en vliegtuigen inzetten, en een score van Sjostakovitsj die de heldhaftigheid erin stamt. En ja: het is propganda van de zwaarste soort.

Een verhaal van liefde en overwinning

Het verhaal volgt een staalarbeider die verliefd wordt op een onderwijzeres, de Duitse invasie overleeft, door de hele oorlog vecht en uiteindelijk in Berlijn aankomt. Parallel daaraan zien we Hitler als een gillende, ineenstortende gek, terwijl Stalin - gespeeld door Mikheil Gelovani - kalm in zijn tuin bloemen verzorgt, wijze raad geeft over de liefde en later per vliegtuig uit de hemel neerdaalt om de overwinning toe te spreken. Die laatste scene is pure fictie. Stalin is nooit in Berlijn geweest. Maar de film toont hem alsof de geschiedenis zelf hem daarheen droeg.

Propaganda zonder schaamte

Precies daarom is hij de moeite waard. Wie allen films kijkt die de eigen morele intuïties bevestigen, leert weinig over hoe macht werkt. Deze film is een openhartige demonstratie van hoe een regime de werkelijkheid herschrijft tot een sprookje over een man. Generaals, soldaten, diplomaten - ze bestaan vooral als figuren die wachten op de volgende geniale instructie van de leider. De individuele mens verdwijnt achter het collectief, en het collectief verdwijnt achter de persoonlijkheidscultus. Dat is geen subtiele boodschap. Het is de boodschap.

Techniek die indruk maakt

Tegelijkertijd is de film technisch indrukwekkend. De gevechtsscenes, deels opgenomen in de echte ruïnes van Berlijn, hebben een schaal die Hollywood in die jaren zelden haalde. De kleuren, gemaakt op buitgemaakt Duits Agfacolor-materiaal, geven een vreemde, bijna surrealistische glans. En de muziek van Sjistakovitsj - die zelf onder het regime leed - tilt de hele zaak boven het niveau van pure plaatsjespraat uit. Zelfs propaganda kan, als er genoeg middelen en talent voorhanden zijn, iets maken dat blijft hangen.

Een les in mythevorming

Wie de film bekijkt met een nuchtere blik, ziet niet alleen hoe een dictatuur zichzelf verheerlijk. Hij ziet ook hoe makkelijk grote verhalen de werkelijkheid verdringen. Soldaten die sterven, burgers die verdwijnen, hele volkeren die onder de laars van de geschiedenis verdwijnen - alles wordt ondergeschikt gemaakt aan het beeld van de welwillende vader die vanaf de tribune toekijkt. dat is geen les in heldendom. Dat is een les in hoe gevaarlijk het is wanneer een persoon, of ideologie, de waarheid mag bepalen.

Daarom toch een aanrader

Daarom is The Fall of Berlin een aanrader. Niet omdat hij de waarheid spreekt, maar omdat hij de waarheid wordt vervangen door een mythe. Kijk ernaar zoals je naar een archiefstuk kijkt: met afstand, met aandacht, en zonder de illusie dat de makers jouw vrienden zijn. Dan blijft er iets over dat nuttiger is dan propaganda ooit bedoeld heeft.