De stille ochtenden van de Nederlandse radio

Bron: Qmusic

Elke ochtend klinkt er radio. Hits, files, weer en een beetje geouwehoer. Prima. Maar wie goed luistert, hoort vooral wat er niet gezegd wordt. De grote zenders houden het netjes. Geen scherpe vragen over migratie, geen kritiek op regelzucht uit Den Haag of Brussel, geen openlijke twijfel over de heilige huisjes van de gevestigde media. Alles blijft vriendelijk en in het midden.

Een zeldzaam moment van openheid

Mattie Valk is daar een goed voorbeeld van - en tegelijk een uitzondering die je moet waarderen. Bij Qmusic is hij al jaren een vaste ochtendstem. Mensen kennen hem, vertrouwen hem, zetten hem aan bij het koffiezetten. Hij is consistent, professioneel en weet precies hoe je een ochtend draaiende houdt zonder gedoe. In 2021 deed hij iets wat in die wereld opvalt: hij zei openlijk dat hij Forum voor Democratie overwoog te stemmen, omdat sommige ideeën hem aanspraken. Dat is moedig. In een omgeving waar de meeste radiomakers liever veilig blijven, zette hij even een stap buiten de gebaande paden. Ik snapte precies wat hij bedoelde. Over corona, over de manier waarop maatregelen werden opgelegd, over stemmen als Van Haga die zich verzetten tegen de vanzelfsprekendheid van het beleid. Dat waren legitieme twijfels die op dat moment door veel mensen werden gedeeld, maar zelden hardop op de radio te horen waren. Direct daarna relativeerde Valk het weer - te ver doorgeschoten, te ongenuanceerd - en toen was het stil. Hij bleef de herkenbare stem die niemand hoeft te irriteren. Slim voor de luistercijfers, en tegelijk een bewijs van zijn gevoel voor maat. Want Valk is geen schreeuwer. Hij is iemand die zijn publiek serieus neemt en weet wanneer een mening ruimte verdient en wanneer niet. Dat is een zeldzame kwaliteit.

Wat overblijft

Vroeger was er Robert Jensen. Die begon net zo luchtig, maar liet gaandeweg steeds vaker horen wat hij echt dacht. Hij stelde vragen die anderen uit de weg gingen en gaf ruimte aan stemmen die in Hilversum zelden welkom waren. Dat leverde hem bijval en vijanden op. Nu is hij er niet meer, en met hem verdween een van de weinige radiomakers die het aandurfde om buiten de veilige zone te treden.

Wat overblijft, zit vooral bij stemmen die het nog wel aandurven om buiten de veilige zone te blijven. Ruud de Wild hoort daar bij. Al jaren op de radio, met een stijl die niet altijd de gebaande paden volgt en soms precies die vragen stelt die anderen liever vermijden. Zonder opgeheven vingertje, maar met de hardnekkigheid van iemand die wil dat antwoorden niet in vaagheden blijven hangen. Dat is al een verademing.

Misschien is de radio nu eenmaal een medium dat mensen wil meenemen in plaats van wakker schudden. Toch blijft het merkwaardig. In een land waar bijna elk ander podium volop mening laat horen, blijft de radio - de meest intieme en dagelijkse stem in huis - zo opvallend voorzichtig. Dat Valk in 2021 even durfde te zeggen dat hij Forum overwoog, en dat hij daarbij wees op zaken als corona en de kritiek van Van Haga, was een zeldzaam moment van openheid. Dat hij daarna weer netjes terugbracht naar de ochtendshow, toont juist zijn vakmanschap. Soms zegt precies die combinatie van durf en maat meer over de radiocultuur dan welke lange monoloog ook.