Democratie loopt langzaam ten einde

Bron: ANP

De Nederlandse democratie loopt op haar laatste benen. Niet door een plotselinge coup, maar door een systematische, stille uitholling. We stemmen, we debatteren in de Tweede Kamer, we hebben een Koning en een grondwet - maar de echte beslissingen vallen elders. In Brussel. En daar hebben de Nederlandse burgers en het Nederlandse parlement steeds minder te zeggen.

Een groot deel van onze wetgeving komt rechtstreeks of indirect uit EU-richtlijnen en verordeningen. Landbouw, stikstof, energie, industrie, privacy: de kaders worden in de Europese Commissie en Raad getekend. Het Nederlandse parlement mag ze uitvoeren. Wie denkt dat Den Haag nog soeverein is, kijkt naar een façade. De EU is geen losse samenwerking meer; het is een steeds dwingender bestuurslaag waar nationale democratie ondergeschikt is gemaakt.

De baantjescarrousel van D66, VVD en Volt

Kijk naar de baantjescarrousel. Partijen als D66, VVD en Volt leveren gretig politici die na Den Haag of de Kamer doorstromen naar Brussel, Europese instituties, NGO´s of lobbyclubs. Het is geen geheim: politiek is voor een deel een carrièrepad geworden. Niet de burger eerst, maar de volgende post, de Europese netwerken, de comfortabele posities. Volt is expliciet federaal-Europees; D66 en delen van de VVD hebben decennialang de overdracht van bevoegdheden verdedig als ¨meer soevereiniteit door samenwerking¨. In de praktijk betekent het minder zeggenschap voor de Nederlandse kiezer.

De elite die onderling zaken doet

En dan de elite die erin ronddraait. Europese Commissie, top van het bedrijfsleven, grote NGO´s en platforms als het World Economic Forum. Ze ontmoeten elkaar, wisselen ideeën uit, zetten agenda´s. Dat is geen complottheorie; het is hoe de ¨Brusselse bubble¨ werkt. Belangen van multinationals, klimaathobby´s en institutionele elites wegen zwaar. De gewone burger kiest eens in de zoveel jaar, maar de echte macht zit bij de netwerken die zichzelf in stand houden. democratie wordt een ritueel; de inhoud wordt elders bepaald.

Von der Leyen en de Pfizer-deal

Neem Ursula von der Leyen en de Pfizer-deal. Tijdens de coronacrisis onderhandelde de Commissie-voorzitter persoonlijk via sms´jes en gesprekken met Pfizer-CEO Albert Bourla over contract van miljarden doses, geschat op tientallen miljarden euro´s. De gangbare procedures werden omzeild/ De tekstberichten zijn nooit openbaar gemaakt. De Europese Rekenkamer bekritiseerde het gebrek aan transparantie. De EU-ombudsman sprak van wanbeheer. Het Europees Openbaar Ministerie nam een Belgische klacht over (interferntie in openbare functies, vernietiging van documenten, corruptie en belangenverstrengeling). Een EU-hof oordeelde later dat de Commissie ten onrechte de berichten achterhield. Of er daadwerkelijk persoonlijke corruptie is bewezen, is tot nu toe niet het geval - de onderzoeken lopen of zijn niet tot veroordelingen gekomen. Maar de opaciteit is feitelijk: de grootste vaccindeal ooit, persoonlijk bedisseld, documenten zoek of geweigerd. Dat is geen voorbeeld van democratische verantwoording. Het is het tegendeel.

Een symptoom van een dieper probleem

Dit is geen incident. Het is een symptoom. De Europese Commissie is niet direct gekozen. Het Europees Parlement heeft geen volwaardig initiatiefrecht. Nationale parlementen worden geconfronteerd met fait accompli´s. Referenda´s worden genegeerd of omzeild (denk aan de Europese Grondwet die als Verdrag van Lissabon terugkwam). De burger mag stemmen, maar de uitkomst mag de elite-agenda niet echt dwarsbomen.

Wie dit ontkent, leeft in een illusie. Nederland heeft zijn grenzen, zijn begrotingsautonomie, zijn industriële en agrarische beleidsvrijheid deels overgedragen. Wat overblijft is beheer, niet besturen. De ¨democratie¨ die rest, is een nationale uitvoering van Europese besluiten, uitgevoerd door politici die vaak al met een been in Brussel staan.

Hervorming van binnenuit is een illusie

Is hervorming van binnenuit realistisch? Decennia van ¨meer Europa¨ en ¨hervorming¨ hebben de overdracht van macht versneld. Wie denkt dat de volgende Commissie of het volgende verdrag de democratie teruggeeft, negeert de logica van de instelling. Macht, eenmaal overgedragen, keert zelden terug zonder crisis.

Nexit als enige uitweg

Daarom is een Nexit de enige consistente om de Nederlandse democratie te redden. Geen romantisch isolationisme, maar herstel van soevereiniteit: wetten maken in Den Haag, grenzen bewaken in Nederland, belangen afwegen door Nederlandse kiezers en hun vertegenwoordigers. Samenwerking met buurlanden blijft mogelijk - handelsverdragen, veiligheidsafspraken, bilaterale deals. Maar zonder de permanente soevereiniteitsoverdracht aan een ondoorzichtige supranationale laag.

Democratie is geen EU-logo of een set Brusselse procedures. Democratie is dat het volk de baas is over zijn eigen land. Zolang dat niet het geval is, loopt de Nederlandse democratie langzaam ten einde - n iet met een knal, maar met de stille overdracht van macht. Wie dat ziet en blijft doen alsof alles in orde is, is deel van het probleem.