Hoe Washington de duivel in Hindoe Kush omarmde
Cuba is het levende bewijs dat een systeem waarin de staat alles bezit, alles plant en alles controleert, uitmondt in schaarste, isolatie en stille wanhoop. Toeristen fotograferen de kleurrijke oldtimers en koloniale gevels, terwijl de gewone Cubaan al generaties lang in de rij staat voor het meest elementaire. Washington duwde dat eiland destijds hardhandig in de armen van Castro. Dezelfde logica - de vijand van mijn vijand is mijn vriend - speelde zich twintig jaar later af in de bergen van Afghanistan, met gevolgen die tot op de dag van vandaag nazinderen.
De invasie en de Mujahideen
In december 1979 rolde het Rode Leger Kaboel binnen om een wankel regime overeind te houden dat de samenleving wilde hervormen naar het model van centraal bestuur, collectieve landbouw en partijdiscipline. Boeren, stamhoofden en stadsbewoners die hun land, hun geloof en hun traditionele leven niet wilden opgeven, grepen naar de wapens. Zij noemden zichzelf de Mujahideen - de strijders van het geloof. Washington zag in hen een kans. De Sovjet-Unie vastpinnen in een uitzichtloze bergoorlog was verleidelijk. Via Pakistan stroomden de wapens, geld en training naar de Mujahideen in de valleien. Stingers haalden helikopters uit de lucht. Arabische miljardairs en vrijwilligers sloten zich aan bij dezelfde Mujahideen. Onder hen mannen die later de kern zouden vormen van netwerken die de wereld zouden schokken.
De korte overwinning van Washington
Het werkte, op korte termijn. Het Rode Leger slijtte af, de Sovjet-economie kreunde en uiteindelijk trok Moskou zich terug. Een van de laatste nagels in de doodskist van het imperium was geslagen. Maar de Mujhaideen die Washington zo gulhartig had bewapend, deelden weinig met de idealen van individuele vrijheid, eigendomsrechten of open debat. Zij vochten niet voor een samenleving waarin burgers hun eigen leven mogen inrichten, vrouwen vrij kunnen bewegen of critici ongestraft mogen spreken. Zij vochten voor een orde waarin de heilige tekst de enige wet is, afvalligheid met de dood wordt bestraft en iedere afwijking van de pure leer als verraad geldt. Washington wist dat, of had het kunnen weten, en koos er toch voor om deze strijders tot bondgenoten te maken.
De nasleep van de omarming
Na het vertrek van de Sovjets volgde geen vrede van vrije mensen. Er volgde een bloedige burgeroorlog tussen de fracties van de Mujahideen die eerder samen hadden gestreden. Uit die chaos rees een beweging die steden onderwierp aan strikte regels, meisjes van school haalde, muziek verbood en openbare terechtstellingen organiseerde. En uit dezelfde kringen van de Mujahideen groeiden de mannen die later vliegtuigen in Amerikaanse gebouwen boorden. De tijdelijke bondgenoot was veranderd in een vijand die de open samenleving zelf tot doelwit maakte. Washington had bewust de ogen gesloten voor de aard van de strijders die het zo royaal steunde, zolang zij maar de Sovjets doodden.
De les die overblijft
Dit is geen toeval. Een systeem dat de mens reduceert tot radartje in een staatsmachine faalt altijd - of het nu in Havana is of in de Afghaanse vlaktes. Mensen willen hun eigen stuk grond bewerken, hun eigen handel drijven, hun eigen gedachten denken. Wanneer de staat dat verbiedt, komt er verzet. Maar verzet dat zelf geen ruimte laat voor de individuele mens, voor twijfel, voor handel of voor verschil, produceert alleen een andere vorm van onderdrukking. Washington koos in de koorts van de strijd voor de Mujahideen, zonder te kijken naar wat die bondgenoten zelf voor ogen hadden. Het zaaien van de wind leverde de storm op.
De les uit Cuba en Afghanistan is dezelfde. Wie denkt dat de vijand van mijn vijand automatisch een partner is in vrijheid, vergist zich. Vrijheid is geen bijproduct van geopolitieke berekening. Zij ontstaat alleen waar mensen het recht hebben om te kiezen, te ruilen, te spreken en te geloven - of niet te geloven - zonder dat een partijcomité of een raad van geestelijken daarover beslist. Alles wat daartegen ingaat, of het nu de collectivisering van de boerderij is of de onderwerping van de vrouw aan de pure leer, leidt uiteindelijk tot armoede, angst en geweld.
Washington won de slag tegen de Sovjets in de bergen door de Mujahideen tot instrument te maken. Maar verloor iets belangrijkers: de helderheid over wat eigenlijk verdedigde. En de prijs daarvoor wordt nog steeds betaald, van Kaboel tot New York.
Comments